فاطمه دختر امام حسین (ع)از ويکی شيعه پرش به: ناوبری، جستجو برای دیگر کاربردها، فاطمه (ابهام‌زدایی) را ببینید.فاطمه دختر امام حسین(ع) زادروز۵۱قدرگذشت۱۱۷قآرامگاهمدینهمحل زندگیمدینهمخالفانبنی‌امیهدیناسلاممذهبشیعهسوگواری محرمرویدادها
واقعه عاشورا • اسیران کربلا • روز شمار واقعه عاشورا • روز عاشورا • نامه های کوفیان به امام حسین(ع) • واقعه عاشورا (از نگاه آمار)افراد
امام حسین(ع)علی اکبر • علی اصغر • عباس بن علی • زینب کبری • سکینه بنت حسین • فاطمه دختر امام حسین • مسلم بن عقیل • شهیدان کربلا • اسیران کربلاجای‌هاحرم امام حسین • تل زینبیه • حرم عباس بن علی • گودال قتلگاه • بین الحرمین • نهر علقمهمناسبت‌هاتاسوعا • عاشورا • اربعینمراسممرثیه‌خوانی • نوحه • تعزیه • روضه • زنجیرزنی • سینه‌زنی • سقاخانه • سنج و دمام • دسته عزاداری • شام غریبان • تشت‌گذاری • نخل‌گردانی • قمه زنی • راهپيمایی اربعین • تابوت‌گردانی • مراسم تابوتنبو
فاطمه بنت حسین بن علی بن ابی‌طالب(ع) بزرگ‌ترین دختر امام حسین(ع). مادرش امّ اسحاق دختر طلحة بن عبیدالله است. فاطمه در واقعه کربلا حضور داشت و اسیر شد و در کوفه خطبه خواند و کوفیان را نکوهش کرد. بنابر حدیث امام باقر(ع)، امام حسین(ع) قبل از شهادت، ودایع امامت و وصایای مکتوب خود را به او سپرد و او بعداً آنها را به امام سجاد(ع) داد. وی از پدرش و برادرش امام سجاد(ع) روایت نقل کرده است. محتویات۱ معرفی۲ حضور در کربلا و اسارت۳ جایگاه ۳.۱ انتقال ودایع امامت۳.۲ روایت حدیث۴ خطبه در کوفه۵ در سوگ حسن مثنی۶ وفات۷ پانویس۸ منابعمعرفی
فاطمه دختر حسین بن علی بن ابی‌طالب(ع) و ام‌اسحاق دختر طلحه بن عبیدالله است.[۱] تاریخ دقیق تولد فاطمه مشخص نیست؛ ولی چون مادرش، نخست همسر امام حسن(ع) بود و بعد از شهادت وی (۴۹ یا ۵۰ق)، به همسری امام حسین(ع) درآمد، تولد وی بعد از شهادت امام حسن(ع) بوده است؛ بنابراین می‌توان احتمال قوی داد در سال ۵۱ هجری به دنیا آمده است.[۲] فاطمه را بزرگ‌ترین دختر امام حسین(ع) دانستنه‌اند.[۳] نقل شده است امام حسین(ع) از میان دو دخترش (فاطمه و سکینه)، فاطمه را شبیه‌ترینِ آن دو به فاطمه بنت رسول الله خواند. این هنگامی بود که حسن مُثَنّی ـ فرزند امام حسن(ع) ـ فاطمه را از امام حسین(ع) خواستگاری کرد.[۴] فاطمه و حسن مثنی پیش از واقعه کربلا ازدواج کردند.[۵]۱ حضور در کربلا و اسارت
فاطمه و همسرش حسن مُثَنّی در واقعه عاشورا حضور داشتند.[۶] حسن در روز عاشورا همراه امام حسین(ع) شجاعانه جنگید و زخمی و اسیر شد. دایی‌اش، اسماء بن خارجه فزاری وی را نجات داد. او در کوفه تحت درمان قرار گرفت و با بازیافتن سلامت خود به مدینه بازگشت.[۷] فاطمه به همراه دیگر اعضای خاندان امام حسین(ع)، به اسارت به کوفه و شام برده شد.[۸] برخی از ماجراهای هجوم به خیمه‌ها و دوران اسارت اهل بیت پیامبر(ص) از او نقل شده است.[۹] میان او و یزید در دربار شام سخنانی رد و بدل گردید.[۱۰] احمد بن‌ علی طبرسی، بحث‌های او با اهل کوفه را آورده است.[۱۱] جایگاهانتقال ودایع امامت
بنابر حدیثی از امام باقر(ع)، امام حسین(ع) قبل از شهادت، ودایع امامت و وصایای مکتوب خود را به فاطمه سپرد و او بعدا آنها را به امام سجاد(ع) تحویل داد.[۱۲] روایت حدیث
فاطمه از تابعین و از راویان حدیث بوده است او از پدرش امام حسین(ع) و عبدالله بن عباس و اسماء بنت عُمَیس، روایت کرده است.[۱۳] نقل شده است که وی از مادر بزرگش حضرت فاطمه(س)، دختر پیامبر(ص)، به صورت مرسل روایت کرده است، و نیز از پدرش حسین بن علی(ع) و عمه‌اش زینب(س) دختر امام علی(ع) و برادرش علی بن الحسین(ع) و عبدالله بن عباس و عایشه و اسما بنت عمیس و بلال نیز به گونه مرسل، روایت کرده است.[۱۴] پسران فاطمه، عبدالله، حسن و ابراهیم، پسران حسن بن حسن (نوه‌های فاطمه)، محمد بن عبدالله بن عمرو، شیبه بن نعامه، یعلی بن ابی یحیی، عایشه دختر طلحه، عماره بن غزیه، ام ابی مقداد هشام بن زیاد، و ام الحسن دختر جعفر بن حسن بن حسن، از او روایت کرده‌اند.[۱۵]
فاطمه را ثقه و از طبقه چهارم راویان دانسته‌اند.[۱۶] خاندان پیامبر (ص)            خدیجه           حضرت محمد        ماریه                                                                                                امام علی    فاطمه قاسم عبدالله رقیه ام‌کلثوم زینب   ابوالعاص ابراهیم                                                                       امام حسین امام حسن ام کلثوم محسن       زینب     امامه                                                                                                                   زید قاسم عبدالله فاطمه حسن مثنی محمد عون علی عباس ام کلثوم   حسن                                             سیده نفیسه         حسن زینب ابراهیم عبدالله محض                                                                               امام سجاد علی اکبر  علی اصغر  فاطمه سکینه رقیه نفس زکیه ابراهیم ادریس                     امام باقر     زید            امام صادق     یحیی                                                          امام کاظم محمد دیباج علی اسحاق ام فروه عبدالله اسماعیل                                                       امام رضا معصومه حمزه اسحاق بن موسی احمد بن موسی ابراهیم محمد   امام جواد                                             امام هادی  موسی    فاطمه   امامه                                           امام عسکری  حسین    محمد   جعفر   امام مهدی  
خطبه در کوفهنوشتار اصلی: خطبه فاطمه صغری در کوفه
فاطمه هنگامی که در اسارت بود در کوفه خطبه‌ای خوانده است. او در این خطبه مصیبت‌هایی را که از جانب کوفیان به اهل بیت امام حسین رسیده است یادآور می‌شود. محتوای خطبه عبارت است از: حمد و ثناء خداوند و اقرار به رسالت پیامبر(ص).شهادت امام حسین(ع).عدم یاری کوفیان و شهادت امام علی(ع).جایگاه و فضائل اهل بیت(ع). سرزنش کوفیان.وعده‌ عذاب دنیوی و اُخروی به کوفیان.[۱۷]در سوگ حسن مثنی
گفته شده فاطمه پس از درگذشت حسن مُثَنّی، یک سال بر مزار او به سوگ نشست و روزها روزه می‌گرفت و شب‌ها به عبادت می‌پرداخت.[۱۸]
فاطمه پس از درگذشت حسن مثنی، با عبداللّه‌ بن عمرو بن عثمان ‌بن عفان ازدواج کرد.[۱۹] پس از مرگ عبداللّه، عبدالرحمان‌بن ضحاک، والی مدینه، از فاطمه خواستگاری کرد که او نپذیرفت.[۲۰]
فاطمه از حسن مثنی، چهار فرزند به نام‌های عبدالله، ابراهیم، حسن و زینب داشت[۲۱] و از همسر دومش عبدالله بن عمرو بن عثمان، دارای سه فرزند به نام‌های محمد دیباج، قاسم و رقیه شد.[۲۲] بیشتر فرزندان و نوادگان وی، در مبارزه با خلفای بنی عباس به شهادت رسیدند یا زندانی شدند.[۲۳] وفات
گفته شده است فاطمه دختر امام حسین(ع) در حدود سال ۱۱۷ هجری و در مدینه درگذشت.[۲۴] همچنین برخی از مورخان بدون اشاره به تاریخ وفات، گفته‌اند او در هنگام وفات، نود سال داشته است.[۲۵] در دیگر منابع آمده وی در زمان خلافت هشام‌ بن عبدالملک (حکومت: ۱۰۵ـ۱۲۵ق) درگذشت.[۲۶] قبری در قبرستان باب الصغیر به وی منسوب است.زیارتگاه‌های اهل بیت و اصحاب ائمه (ع) در سوریه نوشته احمد خامه‌یار فصلنامه وقف میراث جاویدان، شماره ۷۶، زمستان ۱۳۹۰، صص۸۷-۱۲۶ پانویس↑ شیخ مفید، الارشاد،۱۴۱۳ق، ج ۲، ص ۴۹۱؛علامه مجلسی، بحارالانوار،۱۴۰۳ق، ج ۴۵، ص ۳۲۹؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۰۵ق، ج۳، ص ۲۱۴. ↑ محمدی ری شهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸ش، ج۱،ص۳۵۱ ↑ طبری،تاریخ الطبری،۱۹۶۷م، ج۵، ص۴۶۴؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۴، ص۸۶. ↑ رجوع کنید به: شیخ مفید، الارشاد،۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۵. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۳۸۵ق، ص۱۲۲. ↑ ابن عساکر، تاریخ دمشق، ۱۴۲۱ق، ج۷۰، ص۱۷؛ابن قتیبه، المعارف ،۱۳۹۰ق، ص۲۱۳؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۰۵ق، ج۸، ص ۴۷۳. ↑ شیخ مفید، الارشاد،۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۵ و ۱۲۱. ↑ شیخ مفید، الارشاد،۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۵؛ ابن‌طاووس، لهوف،۱۳۷۸ش، ص۶۳. ↑ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق،ج۴، ص۸۶؛ شیخ مفید، الارشاد،۱۴۱۳ق،ج ۲، ص ۱۲۱ ↑ ر.ک: صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۱۶۴؛ شیخ مفید، الارشاد،۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۲۱. ↑ ر.ک: طبری،تاریخ الطبری،۱۹۶۷م، ج ۵، ص ۴۶۴ ↑ طبرسی،الاحتجاج،۱۴۱۶ق، ج ۲، ص ۲۷۲۹. ↑ صفّار قمی، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۱۸۵؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص ۳۰۳. ↑ ابن عساکر، تاریخ دمشق، ۱۴۲۱ق، ج ۷۰، ص ۱۰؛ مزّی، تهذیب الکمال، ۱۴۰۵ق،ج ۳۵، ص ۲۵۴-۲۵۵. ↑ ابن عساکر، تاریخ دمشق،۱۴۲۱ق، ج۷۰، ص۱۰؛مزی، تهذیب الکمال،۱۴۰۵ق، ج۳۵، ص۲۵۴؛ ↑ ابن عساکر، تاریخ دمشق،۱۴۲۱ق، ج۷۰، ص۱۰؛ مزی، تهذیب الکمال،۱۴۰۵ق، ج۳۵، ص۲۵۴؛ ↑ عسقلانی،تقریب التهذیب، ۱۴۱۲ق،ج۲، ص۶۵۷ ↑ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۱۰۴-۱۰۸. ↑ بخاری، صحیح البخاری،۱۴۱۰ق، ج۱، ص۴۴۶؛ مزی، تهذیب الکمال،۱۴۰۵ق، ج۶، ص۹۵؛علامه مجلسی، بحارالانوار،۱۴۰۳ق، ج۴۴، ص۱۶۷؛ ابن عساکر، تاریخ دمشق، ۱۴۲۱ق، ج۷۰، ص۱۹؛ مفید، الارشاد ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۶. ↑ مزی، تهذیب الکمال،۱۴۰۵ق، ج۳۵، ص۲۵۶؛ اصفهانی،مقاتل الطالبین،۱۳۸۵ق، ص۱۶۷ ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۰۵ق، ج۸، ص ۴۷۴. ↑ مزی، تهذیب الکمال،۱۴۰۵ق، ج۳۵، ص۲۵۶؛بیهقی، لباب الانساب،۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۸۵؛ ↑ مزی، تهذیب الکمال،۱۴۰۵ق، ج۳۵، ص۲۵۶؛ابن قتیبه، المعارف ،۱۳۹۰ق، ص ۱۹۹ ↑ طبری،تاریخ الطبری،۱۹۶۷م، ج۷، ص۵۳۶ ↑ بن جوزی، تذکره الخواص، ۱۴۱۸ق، ص۲۵۱. ↑ ابن‌حِبّان،صحیح ،۱۴۱۴ق، ج ۵، ص ۳۰۱. ↑ ابن‌عساکر،تاریخ دمشق، ۱۴۲۱ق، ج ۷۰، ص ۱۷.