صدرا

هرگز نرود یاد تو زیادها

گرامی بادیاد وخاطره استاد مسلم هنر تعزیه در ایران وجهان

مرحوم مغفور استاد دکتر جابر عناصری (رحمت الله علیه )

امروزمرد ی رخ در نقاب خاک کشید که خود وپدر برزگوارش سالیان سال از عمر پربارشان را در خدمت به تعزیه ء امام حسین (علیهالسلام) به سر کرده وبقول معروف در این راه مو سپید کردند وسر آخر دراه این انجام وظیفه جان به جان افرین سپردند.صحبت از استاد دکتر جابر عناصری است دکترای هنرهای نمایشی از دانشگاه آکسفورد لندن میباشد، پدر مرحوم جابر عناصری نامش علی بود وی دوران جوانی خویش را همزمان با تظاهرات ضد مذهبی رضا خان معروف به پهلوی اول سر کرد همیشه در طی عمر با برکت خویش همیشه در صف اول مدافعان تعزیه بود ودر این راه رنجهای بسیاری کشید وسختی های زیادی متحمل گردید ولی او میراث گرانقدری برای پسرش جابر برجا گذارد ، میراثی که تجلی در سخت کوشیهای جابر در حفظ وحراست از این میراث گرانقدر خاندان عناصری بود. جابر عناصری این میراث را آنقدر خوب حفظ نموده ودر نگهداری آن سعی وکوشش نمود که در واقع سنت میراثداری به نحواحسن رادر مورد حفظ سنت حسنه ء تعزیه ذاری وتربیت مستمرتعزیه خوانان وتعزیه خوانی جدید  دردانشگاه را به سرانجام رسانیدونشانداد که فرزندخلف همان پدر میباشد .

آری امروز روز رحلت بزرگمردی که در عرصهء علم وپزوهش آنچه را خواست به آن رسید وعلم ودانش را با زینت خواسته هایش قدر ومنزلتی دوباره بخشید ، گفتیم که وی میراث تعزیه داری را در خاندانش به اوج رسانید.

 اولین روز دانشگاه که ایشان را دیدم هرگز یادم نمی رود مردی کاملا مودب ومومقر ریش سفید با قیافه ای کاملا"روحانی و جذاب حدودا" پنجاه ساله وکاملا " از لحاظ علمی پر وپیمان بود وقتی وارد کلاس میشد میتوانستی حدس بزنی که امروز برای کلاس دانشجویان نکته ای تازه در بردارد والبته همیشه همین گونه بود البته ایشان بیشتر از دانشجویانی که خود یک پا پژوهشگر باشند بیشتر خوشش می آمد من با ایشان درسهای تعزیه شناسی وفرهنگ عامه را در دوسه ترم داشتم وکاملا از علم ونبوغ ایشان بهره بردم از ادب استادی ایشان نیز هر چه بگویم کم گفته ام واز داشته های علمی شان نیز همین طور خلاصه ایشان همیشه که شروع به سخن میکرد گوشه ای ناگفته از تعزیه وشبیه خوانی داشت که برای ما آشکار کند کتابهایی که ایشان نگاشته بودوشخصیت ایشان واقعا عالی بودما دو کتاب از آثار ماندگار ایشان را که به توسط جهاد دانشگاهی منتشر شده بود از همان بدو ورود به دانشگاه تهیه کردیم کتابهای نمایش ونیایش در ایران ومجموعه تعزیه نامه هایشان را که البته بسیار بسیار مورد استفاده قرار دادیم البته آن روح جستجوگر راجع به تعزیه به نگارش این آثار بسنده ننموده بودوآثار دیگری نیز آفریده بود  از جمله کتابهای ایشان کتابی بود که از زبان ایتالیایی به فارسی برگردانیده بود وتوسط مرکز هنرهای نمایشی منتشر شده بود وآن کتاب" تحت عنوان تعزیه های خوکجو" منتشر شده بود وایشان با اینکه زبان ایتالیایی نمی دانست خود زحمت کشیده وبا استفاده از دیکشنر ایتالیایی و اموزش زیان ایتالیایی بصورت کاملا خودجوش این عمل ترجمه را به سرانجام رسانیده بودوجامعهء هنری را عاقبت به نظارهء سخت کوشی اش نشانده بود مساله ای که بارها نقل محفل هنری هنرمندان گردیده بود استاد عناصری از آندسته انسانهایی بود که به تمام معنا میتوان گفت یک هنرمند متعهد بود وبرای تعهد هنری وادای آن سخت کوشش مینمود یادم است در ایام برزگداشت حافظ تعزیه ای برای اجرا در حافظیه ء شیرازنوشته بود که در همان مکان نیز اجرا شد ولی چون چند بازیگر خانم هم در آن تعزیه قراربود نقش ایفاء کنند اعتراض جمعی از معترضان را مرحوم استاد عناصری بخوبی پاسخ داده بودند چون تعدادی طرفدار سنتی تعزیه مخالف حضور خانم ها در تعزیه بودند ولی استاد با روشنگری خاص خود پاسخ داده بودند که نقش زنان را در تعزیه باید زنان ایفا کنند به خصوص این تعزیه راجع به حضرت حافظ است وقس علیذا ...!!

استاد عناصری یکی از اساتیدی بود که در تعیین جهت اصلی من بسوی تعزیه بعنوان یکی از اصلی ترین شکل نمایشهای ایرانی که ساختار مناسب فرهنگ ایران را میتواند داشته باشد مهمترین نقش را داشت ونمیتوان از تاثیرات مهم وی در نوشتن به دوراز رکاکت ادبی وتاثیری که تعزیه میتواند در دوری جستن از آن ایفا کند ایفا نمود وی را اعتقاد بر این بود که شیوه نگاشتن تعزیه وشان نوشتاری آن بدور از این شائبه است وتمایل انسان را بسوی طهارت ادبی متمایل میسازد ، استاد عناصری از اساتید برجستهء تعزیه وبیدار گر روح ایرانی هنرمندانی بود که شاگرد وی بودند تا بتوانند این هنر دینی وایرانی را در دانشگاه ها رونق ببخشند .

سرانجام روز بیست وپنجم فروردین سال هزار وسیصد ونود وپنج بعد از عمری تدریس در عرصه دانشگاهی  وخون دل خوردن در عرصهء شبیه وشبیه خوانی وایضن تاثیرات مثبتی که در جامعهء هنری وهنرمندان آن به جای گذارد از دنیا سوی آخرت رفته ورحل اقامت در آن دنیا گسترد بی شک آنچه استاد در دنیا نمود چیزی جز گستردن فرهنگ حسنی وکربلای ماندگار ایشان واهل بیت ایشان نبوده ونیست وپیوند زدن فرهنگ نمایش آنان در هنر ماندگار وجاوید تعزیه میباشد روح استاد ماندگاریها مرحوم دکتر جابر عناصری شاد وراهش پر رهرو باد .